مراقبت های بعد از جراحی بینی از همان ساعت های نخست آغاز میشود و فقط به مصرف دارو محدود نیست، نحوه خوابیدن، جلوگیری از ضربه، شست و شوی درست بینی، کنترل ورم و رعایت محدودیت های فعالیت، بر روند ترمیم اثر دارد و بیشتر ناراحتیها در روزهای اول قابل انتظار هستند، اما شناخت علائم هشدار کمک میکند در زمان مناسب با جراح خود تماس بگیرید.
روزهای اول بعد از عمل بینی چه انتظاری داشته باشیم؟
در ۴۸ تا ۷۲ ساعت ابتدایی بعد از عمل بینی، گرفتگی بینی، احساس فشار در صورت، ترشح مختصر خونابه و تورم اطراف چشمها شایع است و این موارد اغلب بخشی از پاسخ طبیعی بدن به جراحیاند، هدف مراقبت در این مرحله، کاهش خونریزی و ورم، حفظ آرامش و جلوگیری از فشار آمدن به بینی است.
در صورت وجود تامپون یا اسپلینت داخلی، تنفس از راه بینی دشوارتر احساس میشود، از دستکاری پانسمان، خارج کردن وسایل داخل بینی یا تلاش برای باز کردن گرفتگی با فشار خودداری کنید، تنفس آرام از راه دهان و مرطوب نگه داشتن محیط خشکی و ناراحتی را کمتر میکند.
دوران نقاهت بعد از عمل بینی
معمولا با تورم، کبودی و احساس گرفتگی بینی همراه است و شدت این علائم در افراد مختلف متفاوت خواهد بود، در روزهای ابتدایی، استراحت کافی و رعایت دقیق توصیه های جراح اهمیت زیادی دارد و بخش قابل توجهی از تورم بعد از عمل بینی طی چند هفته کاهش پیدا میکند، اما فرم نهایی بینی برای مشخص شدن کامل به چند ماه زمان نیاز دارد، مراقبت صحیح در این دوره به روند بهبودی بهتر و کاهش احتمال بروز عوارض کمک میکند.
کنترل درد، ورم و کبودی
درد پس از عمل بینی اغلب خفیف تا متوسط است و با دارویی که جراح تجویز کرده کنترل میشود و داروهای مسکن را خودسرانه تغییر ندهید؛ بعضی داروها و مکملها احتمال خونریزی را بالا میبرند و درد شدید، ناگهانی یا رو به افزایش نیازمند ارزیابی پزشکی است.
- برای استراحت، سر را با دو بالش بالاتر از سطح بدن نگه دارید.
- کمپرس سرد را کوتاهمدت و با فاصله زمانی انجام دهید تا پوست آسیب نبیند.
- داروهای ضدالتهاب، آسپرین، داروهای گیاهی و مکملها را فقط با تأیید جراح مصرف کنید.
- از گرمای شدید، حمام داغ و قرار گرفتن طولانی در آفتاب در روزهای نخست دوری کنید.
- کبودی اطراف چشم در بسیاری از افراد طی یک تا دو هفته رو به کاهش میرود.
ترشحات و خونابه تا چه حد طبیعی است؟
خروج مقدار کمی خونابه یا ترشح صورتیرنگ در روزهای ابتدایی طبیعی است و معمولا با گاز زیر بینی کنترل میشود، گاز را طبق آموزش جراح تعویض کنید و سر را عقب نبرید؛ نشستن و کمی خم شدن به جلو هنگام تعویض پانسمان، بلعیدن خون را کمتر میکند.
خونریزی روشن و مداوم، خیس شدن سریع و پیدرپی گاز، یا خروج لختههای زیاد طبیعی تلقی نمیشود، در این شرایط از فعالیت، خم شدن و دستکاری بینی دست بکشید و با مطب یا مرکز درمانی تماس بگیرید.
نحوه خوابیدن، شست و شو و مراقبت از پانسمان
روزهای ابتدایی استخوان و غضروف های جابهجا شده هنوز در حال تثبیت هستند و هر فشار، ضربه یا خیس شدن زودهنگام اسپلینت خارجی روند مراقبت را دشوار میکند و رعایت چند عادت ساده، احتمال آسیب ناخواسته را پایین میآورد.
بهترین حالت خواب
تا زمانی که جراح اجازه نداده است، به پشت بخوابید و سر را بالاتر نگه دارید، خوابیدن به پهلو یا روی شکم میتواند فشار ناخواسته به بینی وارد کند و تورم را بیشتر نشان دهد، اگر هنگام خواب زیاد جابهجا میشوید، قرار دادن بالش در دو طرف بدن به حفظ وضعیت کمک میکند.
هنگام بلند شدن از تخت، ابتدا چند لحظه بنشینید و سپس آرام بایستید، این کار از سرگیجه و افزایش ناگهانی فشار خون پیشگیری میکند و در روزهای اول، استراحت کافی لازم است اما بیحرکتی طولانی مدت توصیه نمیشود.
بیشتر بخوانید: خوابیدن بعد از عمل بینی
شست و شوی بینی
زمان شروع شست و شو و نوع محلول به روش جراحی و نظر پزشک بستگی دارد و بسیاری از جراحان پس از زمان مشخصی، سرم شست و شو یا اسپری سالین را برای مرطوب کردن مخاط و نرم شدن ترشحات پیشنهاد میکنند، شست و شو باید آرام باشد و هیچ فشاری به داخل بینی وارد نکند.
تمیز کردن اطراف سوراخها
برای پاک کردن خون خشک شده اطراف سوراخ بینی، از گوش پاک کن یا پنبه آغشته به محلول تجویز شده استفاده کنید، اما آن را وارد بینی نکنید، کندن دلمهها با ناخن، استفاده از اسپری های ضداحتقان بدون تجویز و فین کردن خونریزی یا تورم مخاط را تشدید میکند.
حمام کردن بعد از عمل بینی
تا زمان برداشتن اسپلینت، معمولا باید از خیس شدن آن جلوگیری شود؛ زیرا چسبندگی پانسمان کم میشود و پوست اطراف بینی تحریک میشود، حمام کوتاه با آب ولرم و شستن بدن امکان پذیر است، اما شستن موها بهتر است با کمک فرد دیگر و بدون خم کردن سر انجام شود.
اسپلینت بعد از عمل
اسپلینت یا چسب بینی را خودتان جابهجا، کوتاه یا تعویض نکنید؛ مگر اینکه جراح دستور مشخصی داده باشد، اگر پانسمان شل شد، خیس شد یا از پوست جدا شد، پیش از هر اقدامی با تیم درمان تماس بگیرید و تنظیم نادرست چسب پوست را حساس یا نتیجه ظاهری را موقتا نامتقارن نشان میدهد.
تغذیه، داروها و فعالیت های مجاز در دوره نقاهت
بدن برای ترمیم به مایعات کافی، تغذیه متعادل و خواب نیاز دارد و در مقابل، فعالیت سنگین، غذاهای بسیار شور و مصرف مواد محرک ورم یا خطر خونریزی را افزایش میدهد، برنامه روزانه را در هفته اول سبک نگه دارید و بازگشت به کار یا ورزش را با وضعیت بدنی خود و نظر جراح هماهنگ کنید.
چه غذاهایی بعد از عمل بینی مناسب هستند؟
در ساعات نخست، غذاهای نرم، خنک یا ولرم و کم نمک انتخاب مناسبتری هستند و غذاهای سفت که نیاز به جویدن زیاد دارند، خوراکی های بسیار داغ و ادویهدار و نوشیدنی های خیلی گرم حس فشار یا گرگرفتگی صورت را بیشتر میکنند.
- مایعات کافی بنوشید تا خشکی دهان ناشی از تنفس دهانی کمتر شود.
- مصرف نمک و غذاهای فرآوری شده را محدود کنید تا ورم تشدید نشود.
- تا زمانی که پزشک اجازه نداده، الکل و دخانیات مصرف نکنید؛ این مواد روند ترمیم را مختل میکنند.
- از غذاهای خیلی سفت، تند یا داغ در روزهای ابتدایی فاصله بگیرید.
- اگر تهوع دارید، وعدهرهای کوچکتر و سبکتر انتخاب کنید و داروهای تجویز شده را طبق دستور مصرف کنید.
بیشتر بخوانید: تغذیه بعد از جراحی بینی
فعالیت و ورزش
راه رفتن آرام از روزهای اول، در صورت نداشتن سرگیجه یا ضعف، قابل انجام است؛ اما دویدن، بدنسازی، شنا، حرکات خم شدن طولانی و بلند کردن اجسام سنگین باید تا زمان تأیید جراح به تعویق بیفتد، افزایش ضربان قلب و فشار خون ورم و خونریزی را بیشتر میکند.
بازگشت به کار
بسیاری از افراد پس از برداشتن اسپلینت و کاهش اولیه کبودی به کارهای سبک اداری برمیگردند، ولی زمان دقیق برای همه یکسان نیست و مشاغل فیزیکی، محیط های گرم، پرگردوغبار یا در معرض خطر ضربه به بینی به دوره احتیاط طولانی تری نیاز دارند.
اگر درباره زمان شروع ورزش، استفاده از عینک یا بازگشت به محیط کار تردید دارید، بهتر است در ویزیت پیگیری سؤال کنید، دکتر جهانگیر قربانی با توجه به نوع جراحی و روند ترمیم هر فرد، محدودیتهای پس از عمل را بهصورت اختصاصی مشخص میکند.
داروها
پس از عمل بینی، جراح برای کنترل درد، کاهش التهاب یا پیشگیری از عفونت، داروهایی مانند مسکن، آنتیبیوتیک یا داروهای ضدالتهاب تجویز میکند و داروهای بعد از عمل بینی باید دقیقا طبق دستور پزشک و در زمان مشخص مصرف شوند. از مصرف خودسرانه دارو، بهویژه داروهایی که احتمال افزایش خونریزی دارند، خودداری کنید. در صورت بروز حساسیت یا عوارض غیرعادی نیز پزشک را در جریان بگذارید.
کارهای ممنوعه بعد از جراحی بینی
برخی رفتارهای ظاهرا ساده میتوانند باعث جابهجایی پانسمان، خونریزی یا طولانی شدن تورم شوند و مهمترین اصل این است که به بینی فشار وارد نشود و مخاط داخلی نیز فرصت ترمیم داشته باشد، رعایت این محدودیتها به ویژه در هفته های اول اهمیت بیشتری دارد.
- فین نکنید و برای باز کردن بینی، هوای شدید از آن خارج نکنید.
- عطسه را حبس نکنید؛ تا حد امکان با دهان باز عطسه کنید.
- بینی، نوک بینی، اسپلینت و چسب را فشار ندهید یا ماساژ ندهید، مگر با آموزش مستقیم جراح.
- از قرار گرفتن در جمعیت های شلوغ، بازیهای توپی و موقعیت های دارای خطر ضربه دوری کنید.
- سیگار، قلیان و سایر دخانیات را در دورهای که جراح تعیین میکند مصرف نکنید.
- بدون هماهنگی، داروی جدید، رقیق کننده خون، مکمل گیاهی یا اسپری بینی مصرف نکنید.
- در معرض آفتاب شدید قرار نگیرید و در صورت خروج از خانه، از محافظت مناسب پوست طبق توصیه بهترین جراح بینی در تهران استفاده کنید.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
گرفتگی، تورم تدریجی و ترشح اندک خونابه در شروع دوره نقاهت اغلب نگرانکننده نیستند، با این حال، بعضی علائم نیاز به تماس سریع با جراح دارند؛ زیرا تشخیص تفاوت میان روند طبیعی ترمیم و عارضه، تنها با بررسی شرایط فرد امکان پذیر است.
- خونریزی شدید یا خونریزیای که با توصیه های اولیه کنترل نمیشود.
- تب یا لرز همراه با بدتر شدن درد و تورم
- درد شدید، ناگهانی یا مقاوم به داروی تجویزشده
- ترشح چرکی، بدبو یا قرمزی و گرمی رو به افزایش پوست
- کاهش بینایی، دوبینی، سردرد شدید غیرمعمول یا تورم چشمها
- تنگی نفس، کهیر گسترده، تورم لب و صورت یا علائم حساسیت دارویی
در چنین شرایطی منتظر نمانید تا ویزیت بعدی فرا برسد و از توصیههای غیرپزشکی برای کنترل علائم استفاده نکنید و در صورت بروز نشانه های شدید یا اورژانسی، مراجعه به مرکز درمانی ضروری است.
سوالات متداول درباره مراقبت های بعد از جراحی بینی
تا زمانی که جراح اجازه نداده، فین نکنید، فشار ناشی از فین کردن میتواند خونریزی، تورم یا آسیب به بافتهای در حال ترمیم ایجاد کند، برای احساس گرفتگی، تنها از روش شستوشو یا اسپری تجویزشده استفاده کنید و با بینی فشار وارد نکنید.
عطسه را حبس نکنید، زیرا فشار آن بیشتر میشود و تا جای ممکن با دهان باز عطسه کنید تا فشار از مسیر بینی خارج نشود، اگر آلرژی یا عطسههای مکرر دارید، پیش از عمل یا در ویزیت پس از آن درباره داروی مناسب با جراح مشورت کنید.
بله، گرفتگی به دلیل ورم مخاط، ترشحات و دلمههای داخل بینی ادامه دارد و این حالت همیشه به معنای مشکل در نتیجه جراحی نیست، شست و شوی تجویز شده و ویزیت های پیگیری به پاکسازی ایمن و بررسی وضعیت راه هوایی کمک میکنند.
زمان استفاده از عینک به نوع جراحی و وضعیت استخوان بینی بستگی دارد، فشار طولانی مدت دسته عینک روی پل بینی در دوره ابتدایی مناسب نیست و جراح زمان دقیق و در صورت نیاز، روش های موقت کاهش فشار عینک را به شما آموزش میدهد.
در نهایت…
رعایت مراقبت های بعد از جراحی بینی به محافظت از ساختارهای در حال ترمیم، کاهش ناراحتی و شناسایی به موقع علائم هشدار کمک میکند، استراحت با سر بالاتر، پرهیز از فشار و ضربه، مصرف منظم داروها، شست و شوی بینی طبق دستور و محدود کردن فعالیت سنگین، پایه های اصلی این دوره هستند.
نتیجه نهایی جراحی بینی به تدریج و همزمان با فروکش کردن ورم مشخص میشود؛ بنابراین صبر و پیگیری ویزیت ها اهمیت دارد و اگر خونریزی شدید، تب، درد غیرعادی یا تغییر نگرانکنندهای دارید، تشخیص و درمان نهایی باید توسط پزشک انجام شود.