بیماری های غدد بزاقی + درمان

بیماری های غدد بزاقی مانند عفونت، انسداد مجرا، سنگ بزاقی یا حتی تومورها می‌توانند عملکرد این غدد را مختل کنند و باعث درد، ورم یا خشکی دهان شوند، درمان این اختلالات بسته به نوع و شدت مشکل، ممکن است دارویی، جراحی یا با روش‌های غیرتهاجمی انجام شود، اما آیا هر درد یا تورمی در ناحیه فک و دهان می‌تواند نشانه‌ای از بیماری غدد بزاقی باشد؟

غدد بزاقی چه عملکردی دارند؟

بدن انسان دارای غدد مختلف و متعددی است که هر کدام از آن ها عهده دار و مسئول بخشی از فعالیت های بدنی است و بخشی از این غدد درون ریز و بخش دیگر برون ریز هستند .

غدد بزاقی در واقع مسئولیت ترشح بزاق دهان را دارند و بزاق دهان زمانی که ترشح می شود تمامی نواحی داخلی دهان را مرطوب نگه می دارد و مرطوب بودن دهان اثرات مثبت بسیاری در پی دارد که از جمله اثرات مثبت این است که افراد می توانند به طور طبیعی صحبت کنند، تنفس داشته باشند و مهم ترین اتفاقی که در اثر ترشح بزاق دهان رخ می دهد این است که هضم غذا به راحتی و در زمان کمتری انجام می شود.

انواع غدد بزاقی

غدد بزاقی در نواحی خاصی از دهان وجود دارد، البته سه ناحیه از دهان و فک هستند که سه نوع اساسی از غدد در آن محل وجود دارند.

• غدد فکی؛ این غده دقیقا در ناحیه فک و مابین بناگوش و چانه قرار می گیرد.
• غدد بناگوشی؛ غده بناگوشی نیز در زیر گوش قرار گرفته است.
• غدد زیر زبانی

*علاوه بر سه ناحیه فوق در تمامی بخش های داخل دهان این غدد پراکنده شده اند و به ترشح بزاق دهان می پردازند.

بیماری ها و مشکلات غدد بزاقی

بیماری‌ها و مشکلات غدد بزاقی از جمله اختلالاتی هستند که می‌توانند بر عملکرد طبیعی دهان و فرآیند گوارش اولیه تأثیر بگذارند.

عفونت ها

غدد بزاقی گاها دچار التهابات و عفونت های ویروسی و باکتریایی می شوند و درمان عفونت های ویروسی و باکتریایی معمولا با استفاده از انتی بیوتیک ها و سایر دارو های موثر در این زمینه انجام می شود.

کاهش میزان ترشحات غدد بزاق

زمانی که میزان ترشحات کاهش پیدا می کند قورت دادن غذا با مشکلات جدی روبرو می شود و مصرف داروهایی برای درمان مشکلات روانی مثل افسردگی و یا سرماخوردگی می تواند در این اتفاق دخیل باشد.

تومور غدد بزاقی

واقعیت این است که تومور غدد بزاقی در مراحل اولیه هیچ علامتی ندارد ولی خود فرد در بسیاری از موارد می تواند این غده ها و توده ها را تشخیص دهد و زمانی که درمان اتفاق نیفتد به مرور سایز کلی تومور ها افزایش پیدا می کند و موجب بروز مشکلات جدی تر می شود.

سنگ های غدد بزاقی

از دیگر مشکلات رایج، تشکیل سنگ بزاقی است و این سنگ‌ها از رسوب مواد معدنی در مجاری بزاقی ایجاد می‌شوند و می‌توانند باعث انسداد جریان بزاق شوند، انسداد منجر به تورم و درد به‌ویژه هنگام خوردن غذا می‌شود و گاهی سنگ‌های کوچک به صورت طبیعی دفع می‌شوند اما موارد بزرگ‌تر ممکن است نیاز به درمان تخصصی داشته باشند.

کیست های بزاقی

در اثر آسیب یا انسداد مجاری به وجود می‌آیند و به شکل توده‌های نرم، بدون درد، در داخل دهان ظاهر می‌شوند و این کیست‌ها معمولا خوش‌خیم هستند اما اگر بزرگ شوند یا با اختلال در بلع و صحبت همراه باشند، نیاز به درمان دارند.

خشکی دهان

یکی دیگر از مشکلات شایع، خشکی دهان یا زروستومیا است که اغلب در نتیجه کاهش تولید بزاق اتفاق می‌افتد و این وضعیت ممکن است ناشی از مصرف برخی داروها، پرتو‌درمانی ناحیه سر و گردن، بالا رفتن سن، یا بیماری‌های خودایمنی مانند سندرم شوگرن باشد و خشکی دهان می‌تواند منجر به مشکلاتی مانند پوسیدگی دندان، دشواری در بلع و تکلم، و افزایش عفونت‌های دهانی شود.

نحوه تشخیص مشکلات غدد بزاقی

تشخیص مشکلات غدد بزاقی یک فرآیند چندمرحله‌ای است که با بررسی علائم بالینی آغاز شده و در صورت نیاز با استفاده از آزمایش‌ها و روش‌های تصویربرداری تکمیل می‌شود، هدف از این فرآیند، شناسایی دقیق نوع بیماری مثل عفونت، انسداد، تومور یا بیماری خودایمنی و تعیین بهترین روش درمانی است.

• اولین قدم در تشخیص، گرفتن شرح حال دقیق از بیمار است،، پزشک از علائمی مثل درد، تورم، خشکی دهان، خروج چرک یا وجود توده سؤال می‌کند.
• در معاینه، پزشک ناحیه غدد بزاقی مثل زیر چانه، زیر زبان و جلوی گوش را لمس می‌کند تا وجود توده، حساسیت یا تورم را بررسی کند و ممکن است از بیمار بخواهد بزاق خود را در دهان جمع کند تا جریان ترشح بزاق ارزیابی شود.
• آزمایش خون برای بررسی علائم التهاب، عفونت یا بیماری‌های خودایمنی مانند سندرم شوگرن (تست‌های ANA، SSA/SSB).
• آزمایش بزاق برای بررسی عفونت یا کیفیت ترشح
• سونوگرافی، روش غیرتهاجمی و رایج برای بررسی وجود سنگ، کیست یا توده در غدد بزاقی است، به‌ویژه برای غدد زیر فکی و بناگوشی کاربرد دارد.
• MRI و CT اسکن برای بررسی دقیق‌تر تومورها، گسترش آن‌ها و بررسی ساختار اطراف غده

درمان بیماری های غدد بزاقی

درمان بیماری‌های غدد بزاقی بسته به نوع بیماری، شدت آن و علت زمینه‌ای، متفاوت است که در ادامه به روش‌های درمانی اصلی برای شایع‌ترین مشکلات غدد بزاقی اشاره می‌کنم:

درمان عفونت‌های غدد بزاقی

• استفاده از آنتی‌بیوتیک‌ها برای کنترل عفونت‌های باکتریایی

• نوشیدن مایعات زیاد، مکیدن آب‌نبات ترش برای تحریک بزاق

• کمپرس گرم، کمک به کاهش التهاب و بهبود جریان بزاق

• در موارد مزمن یا تکرار عفونت، ممکن است نیاز به بررسی تخصصی یا جراحی باشد.

درمان سنگ بزاقی

• مصرف ترشی یا نوشیدنی‌های گرم برای خروج سنگ‌های کوچک

• ماساژ ملایم ناحیه غده برای کمک به جابه‌جایی سنگ

• سنگ‌های بزرگ‌تر ممکن است نیاز به خارج‌سازی دستی یا جراحی کم‌تهاجمی دارند.

• در برخی موارد، جراحی آندوسکوپیک یا حتی برداشتن کامل غده نیاز است (در موارد شدید یا عودکننده).

درمان کیست و تومورهای غدد بزاقی

• توده‌های مشکوک یا بزرگ، معمولا با جراحی برداشته می‌شوند.

• نمونه‌برداری (بیوپسی) برای تشخیص ماهیت خوش‌خیم یا بدخیم توده

• در موارد بدخیم، رادیوتراپی یا شیمی‌درمانی توصیه می‌شود.

درمان خشکی دهان ناشی از اختلال عملکرد غدد بزاقی

• استفاده از جایگزین‌های بزاق (دهان‌شویه یا اسپری‌های مخصوص)

• داروهای محرک بزاق مثل پیلوکارپین (Pilocarpine) یا سواژیمین (Cevimeline)

• حفظ بهداشت دهان و دندان برای جلوگیری از عفونت و پوسیدگی

سوالات متداول

چکیده مطلب…

در پایان مهم ترین نکته ای که یادآور خواهیم شد این است که برای درمان توده های سرطانی غدد بزاقی حتما به بهترین و معتبر ترین پزشکان و جراحانی که در این زمینه فعالیت دارند مراجعه کنید.

همانطور که پیش از این بیان کردیم جراحی فک تا حد زیادی از حساسیت هایی برخوردار است زیرا که می تواند موجب آسیب هایی به عروق و اعصاب پوستی و صورت وارد سازد. بنابراین مرحله گزینش پزشک جراح می تواند مهم ترین مرحله درمانی باشد.